De potkachel door Radiotechnicus P.J. van Schagen Jzn

Nog niet eerder had men mij deze vraag gesteld en ik was dan ook verbaasd dat deze vraag mij tijdens een lezing over de ontwikkeling van de radiolamp ter ore kwam.
De vraag luidde als volgt:
"Hoe zijn toch de onderdelen van een radiolamp aan hun naam gekomen?"
Inderdaad een goede vraag, want waarom noemt men de onderdelen van een triode 'gloeidraad', 'rooster' en 'plaat'?
Het rooster lijkt eerder op een veer, en de plaat lijkt in geen geval op een plat vlak of een grammofoonplaat.
Om deze vraag te kunnen beantwoorden moeten we terug naar het begintijdperk van de radiolamp, toen ook wel triode geheten en bij degenen die er iets van af menen te weten ook wel bekend als helgloeiers.
Om iets duidelijk te maken is de beste methode voorwerpen uit het dagelijks leven te gebruiken als voorbeeld zoals dit ook bij de triode ofwel radiolamp gebeurde.
Het was in die tijd en dan spreken we over begin 20'er jaren uit de vorige eeuw een wonder dat je met een op een gloeilamp lijkend triode electrische signalen kon versterken.
Het beste is dan ook een dergelijke lamp te vergelijken met een (nu ook alweer ouderwetse) potkachel.
Onder in deze kachel is het vuur die voor de warmte zorgt, hetzelfde doet de gloeidraad in de triode (radiolamp), de Fransen zeggen 'chauffage' wat wij heden nog kennen als het woord chauffeur die immers de automobiel bedient en onze Duitse vrienden spreken van 'heizung'.
Het komt eigenlijk allemaal op hetzelfde neer de potkachel is een warmtebron om bijvoorbeeld een ketel water aan de kook te brengen. Om de warmte te regelen is er onder de plaat een rooster aangebracht dat min of meer geopend kan worden.
Geheel gesloten noemt men dit temperen en staat alles open moet men opletten anders gaat de kachel loeien!
Hetzelfde geldt dus ook voor onze triode waarvan men met de spiraal de negatieve weerstand kan regelen ofwel meer of minder electronen toe te voegen.
Bij teveel negatief komen er geen electronen door en is de lamp 'dicht' en bij geen negatief of een weinig positief wordt de stroom zo groot dat er zelfs verzadiging optreedt en dat moeten we dus ook niet hebben.
Ook dit is weer te vergelijken met het loeien van de potkachel en dat is iets wat we graag willen voorkomen!
Immers bij de potkachel zullen de micaruitjes zo heet worden dat de kapotspringen en bij de triode gaat de plaat rood staan en kan zelfs gaan vervormen.
In het geval van de potkachele zullen er al asnel gehelmde mannen met slangen en bijlen klaarstaan en in het geval van de triode zult u dan een beroep moeten doen op de radioreparateur om uw toestel weer in orde te brengen.
Het kan dus handig zijn om in geval van brand een brandblusser in huis te hebben en in het geval van de triode een volle negatieve roosterspanningsbatterij.
Hopelijk is door dit antwoord iets meer inzicht gekregen in de werking van een potkachel en radiolamp.
©P.J. van Schagen Jzn, bewerking Ir. C. Wendrich
Terug naar HOOFDPAGINA RADIOCAFé WORMERVEER